The First Letter

 

เรามาอยู่ที่วัดจิตวิเวกได้เกือบจะถึงหนึ่งเดือนแล้ว  เวลาผ่านไปรวดเร็วอย่างไม่น่าเชื่อ  ในช่วงแรกที่มาถึง ถือว่าแทบจะไม่ต้องปรับตัวให้เข้ากับชุมชนที่นี่เลย  เพราะด้วยความที่เป็นสายปฏิบัติแบบหลวงพ่อชาเหมือนกัน  ทำให้มีส่วนที่เหมือนมากกว่าส่วนที่แตกต่างอย่างที่พระอาจารย์ชยสาโรบอกไว้จริง ๆ   

อาจจะมีช่วงแรก ๆ ที่อากาศค่อนข้างจะเย็นสักหน่อย  ฝนตกเกือบตลอดวัน  แต่ช่วงนี้อากาศอุ่นขึ้นมาก (อาจจะร้อนในความรู้สึกของคนที่นี่  แต่คนไทยส่วนใหญ่คิดว่าสบาย ๆ )  หลายคนที่นี่ออกจะประหลาดใจที่เราปรับตัวเข้ากับสถานที่ได้อย่างรวดเร็วและเป็นธรรมชาติ (เกินเหตุ)  เพราะเคยมีพระไทยมาอยู่และประสบปัญหาในการปรับตัวหลายอย่าง  เราเองก็รู้สึกตัวเองว่าเหมือนปลาที่ถูกปล่อยลงในสระที่คุ้นเคย  ไม่รู้สึกแปลกที่แปลกทางสักเท่าไหร่ 

  

ชุมชนที่นี่น่ารักและตั้งใจปฏิบัติกันดีมาก  เราประทับใจคณะแม่ชีศีลธาราเป็นพิเศษ  เพราะเป็นครั้งแรกที่ได้อยู่ร่วมกันเป็นชุมชนกับแม่ชีและอนาคาริกาที่สงบเรียบร้อยและมีอัธยาศัยเป็นกันเองอย่างนี้  ที่ผ่านมาเคยอยู่ร่วมกันแต่เฉพาะพระและอยู่ร่วมกันสูงสุดไม่เคยเกินสิบรูป  

ข้อเด่นของจิตวิเวกในความเห็นของเราคือการที่ทุกคนตั้งใจปฏิบัติหน้าที่ของตนเอง แต่บรรยากาศไม่เคร่งเครียด  ทุกคนดูจะยิ้มแย้มแจ่มใสและร่าเริง   ถ้าเป็นชุมชนสงฆ์บ้านเรานั้น  ส่วนใหญ่จะสุดโต่งไปข้างใดข้างหนึ่ง  ถ้าเป็นกันเองมาก  ก็ดูจะเฮฮาและไม่ค่อยได้ปฏิบัติมากนัก  แต่ถ้าตั้งใจปฏิบัติมาก ๆ บรรยากาศก็ค่อนข้างจะเคร่งเครียดสักหน่อย  เราเองได้ผ่านมาแล้วหลายรูปแบบจึงไม่ค่อยมีปัญหากับแบบใดแบบหนึ่ง  แต่ก็รู้สึกประทับใจในวิธีการจัดระบบความสัมพันธ์ของคณะสงฆ์ที่นี่  ไม่ว่าจะเป็นระหว่างพระกับโยม  ผู้หญิงกับผู้ชาย    

ถึงแม้จะรู้ว่าลึก ๆ แล้วก็คงมีปัญหาและอุปสรรคที่ต้องปรับต้องแก้กันอยู่เรื่อย ๆ  แต่เท่าที่เป็นอยู่ในขณะนี้  เราก็คิดว่าดีมากแล้ว  ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน  จะให้หลีกเลี่ยงปัญหาและอุปสรรคไปทั้งหมดทุกประการเห็นจะหาไม่ได้  มันอยู่ที่มุมมองและท่าทีของเราต่อสิ่งรอบข้างนั้นต่างหาก

   

เราเข้าใจว่า พระไทยส่วนใหญ่ที่ได้รับการฝึกฝนอบรมตามธรรมเนียมวัดป่าแต่ดั้งเดิมนั้น  คงประสบปัญหาทางวัฒนธรรมในการมาอยู่ที่นี่ไม่น้อยทีเดียว 

เคยมีพระบางรูปที่อยู่ไม่ได้ ต้องย้ายไปที่อื่น  ทั้งนี้เพราะธรรมเนียมหลายอย่างต้องปรับให้เข้ากับวัฒนธรรมและความคิดแบบตะวันตก  เช่น การรับไหว้แม่ชีและโยม  ความเท่าเทียมกันระหว่างพระกับแม่ชี และการรับประเคนสิ่งของจากโยมผู้หญิงโดยไม่ใช้ผ้า (เรื่องใหญ่สำหรับพระไทย  แต่ถ้าใช้ผ้าก็เป็นเรื่องใหญ่ของผู้หญิงตะวันตกเหมือนกัน)  เป็นต้น 

เราเองรู้สึกว่าสิ่งเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องใหญ่โตมากนัก  แม่ชีหลายท่านที่ได้พบมีประสบการณ์ในการปฏิบัติและมีความสามารถการสอนธรรมะดีมาก  เราก็ควรแสดงความชื่นชมและนับถือ  และถ้าธรรมเนียมปฏิบัตินั้นไม่ขัดกับหลักพระธรรมวินัยอย่างเห็นได้ชัด  เราก็คิดว่าไม่ใช่เรื่องเสียหายที่จะคล้อยตาม  (แน่นอนว่าคงจะมีพระไทยหลายท่านที่พร้อมจะโต้แย้งว่าลักษณะดังกล่าวขัดกับพระวินัยตามตัวบทอักษรอย่างไร)

การมาอยู่ที่นี่ช่วยให้เห็นได้ชัดเจนยิ่งขึ้นถึงวัตถุประสงค์ที่พระอาจารย์ชยสาโรและคุณหญิงจำนงศรีสนับสนุนให้เราได้มาเรียนรู้ที่อังกฤษ  เพราะเราเข้าใจเกี่ยวกับการสื่อสารธรรมะกับคนที่มีวิธีคิดแบบตะวันตกมากขึ้นกว่าที่เคยได้อ่านหรือได้ยินได้ฟังมา  โดยเฉพาะอย่างยิ่ง  ในช่วงที่ติดตามพระอาจารย์และเพื่อนพระออกไปรับนิมนต์นอกวัดและไปเข้าร่วมกลุ่มสนทนาและปฏิบัติธรรมที่บ้านโยม  เราเห็นได้ชัดเจนว่าจะให้เหมือนกับวัฒนธรรมชาวพุทธไทยนั้นไม่ได้   เพราะต่างฝ่ายต่างมีพื้นฐานความคิดไม่เหมือนกัน 

คนตะวันตกส่วนใหญ่ไม่ได้เริ่มต้นด้วยศรัทธาและไม่ได้รู้จักพุทธศาสนามาตั้งแต่เกิด  เขาจึงมีคำถามมากและวัฒนธรรมตะวันตกก็ส่งเสริมให้คนกล้าถามกล้าโต้แย้ง  การแสดงความเคารพบางอย่างที่เราทำต่อพระสงฆ์จนเคยชินเป็นนิสัย  จะบังคับให้เขาทำตามโดยไม่อธิบายนั้นคงไม่ได้  ดังนั้น  ลักษณะบางประการเช่น การที่โยมนั่งสูงกว่าพระจึงไม่ใช่เรื่องผิดแปลกอะไร  และหากพระเราไม่เข้าพื้นฐานความคิดที่แตกต่างอย่างนี้แล้ว  คงจะทำให้สื่อสารกันได้ยากพอสมควร 

ลักษณะเช่นนี้ทำให้เราพอเข้าใจถึงความล้มเหลวทางการอธิบายธรรมะของพระธรรมทูตชาวไทยที่มีอยู่เป็นจำนวนมาก  เพราะเรื่องนี้ไม่ได้ขึ้นอยู่กับความสามารถทางภาษาเท่านั้น  แต่อยู่ที่ความเข้าใจอย่างลึกซึ้งเกี่ยวกับผู้ที่เราจะสื่อสารด้วย  (ซึ่งเราเองไม่คิดว่าตัวเองจะสามารถเข้าใจได้มากถึงขนาดนั้น)

เราอาจจะโชคดีที่อ่านหนังสือมากและได้รับอิทธิพลทางตะวันตกหลายอย่าง ตลอดจนได้มีโอกาสพูดคุยกับคนที่หลากหลาย  ทำให้เข้าใจและยอมรับความแตกต่างได้ไม่ยากนัก  แม้ว่าบางอย่างจะอดสะดุ้งอยู่ในใจไม่ได้ก็ตาม  (เช่น มีอยู่คราวหนึ่งที่ได้เห็นโยมผู้หญิงยกเท้าผ่านหน้าท่านอาจารย์ไปในระยะประชั้นชิด!)

เมื่อเป็นอย่างนี้  พุทธศาสนาแบบตะวันตกจึงมีลักษณะเฉพาะตัวหลายประการ  และมีแนวโน้มที่จะเลือกเอาแต่ลักษณะที่ตนเองชอบจากธรรมเนียมชาวพุทธทั้งแบบธิเบต  เซน และเถรวาท  แนวโน้มเช่นนี้มีทั้งข้อดีและข้อเสียในตัวเองซึ่งเราคงจะเห็นได้มากขึ้นจากการสังเกตการณ์ความเป็นไปในระยะเวลาที่ยาวกว่านี้  แต่เท่าที่เป็นอยู่ (และฟังจากที่คนพูด ๆ กัน) ดูเหมือนว่าจะมีคนให้ความสนใจกับพุทธฝ่ายเถรวาทมากขึ้น  ฝ่ายธิเบตและเซนดูจะค่อย ๆ “จืด” ลงไป  เพราะหลังจากที่คนเริ่มปฏิบัติธรรมมากขึ้น  ก็เริ่มเห็นความสำคัญของการรักษาศีลและพระวินัยที่จะช่วยให้เกิดความก้าวหน้าในการปฏิบัติมากขึ้นด้วย

เวลาอ่านนิตยสารเกี่ยวกับการปฏิบัติธรรมซึ่งดูจะมีจำนวนมากอย่างไม่น่าเชื่อ  เราจึงมักจะพบโฆษณาแปลก ๆ ที่น่าขัน เช่น  อุปกรณ์ประกอบการนั่งสมาธิในลักษณะต่าง ๆ (Over 900 titles in stock for online ordering!)  ธูป เสื่อ ระฆัง นาฬิกาจับเวลาในการนั่งสมาธิ  เบาะรองนั่งที่จะลดความเจ็บปวดจากการนั่งสมาธิ  ( a final answer to pain in meditation, Enjoy you sitting!: Two cushions in One) ไปจนกระทั่งการหาคู่ทางอินเตอร์เน็ตที่มีความสนใจทางธรรมะเหมือนกัน (Find someone who matches your dharma!) เป็นต้น 

ทั้งนี้ไม่นับถึงหลักสูตรปฏิบัติธรรมต่าง ๆ (retreat) ซึ่งดูจะมีไปทั่วทุกหัวระแหงและมีให้เลือกตลอดทั้งปี  (Comprehensive introduction to Zen practice, Discover Spiritual Tranquility in Northern New Mexico, Thich Nhat Hanh in North America, take refuge in the silence : Vipassana instruction by Jack Kornfield)  ‘ตลาด’ของการปฏิบัติธรรมในตะวันตกจึงกว้างขวางกว่าที่ชาวพุทธในเมืองไทยจะคาดคิด

เวลาอยู่ที่นี่ก็คงหลีกเลี่ยงการเปรียบเทียบระหว่างเมืองไทยกับเมืองนอกไม่ได้ 

แต่เราก็ไม่ได้คิดที่จะเปรียบเทียบเพื่อพิสูจน์ว่าอะไรดีกว่าอะไร  แต่พยายามจะทำความเข้าใจมากกว่าว่าลักษณะที่แตกต่างกันนั้นมีพื้นฐานที่มาอย่างไร  และลักษณะเช่นใดที่ก่อให้เกิดผลดีต่อการปฏิบัติธรรม  เพราะการจะตัดสินว่าอะไรดีไม่ดีนั้นขึ้นอยู่กับเงื่อนไขหลายอย่างและไม่มีจุดสิ้นสุดยุติ 

การสนทนาแลกเปลี่ยนเพื่อความเข้าใจกับเพื่อนพระฝรั่งในแง่มุมนี้ดูจะเป็นประโยชน์มากกว่าอย่างอื่น  พระฝรั่งบางรูปก็ตั้งใจจะมาเมืองไทยจึงสนใจว่ามีการปฏิบัติต่างกันอย่างไร

นอกจากเรื่องของการปฏิบัติธรรมและการสื่อสารธรรมะกับคนตะวันตกแล้ว  เราชอบสถานที่ตั้งของวัดจิตวิเวกมาก

ทางเดินที่ลัดเลาะเข้าไปในป่าแฮมเมอร์วู้ดนั้นเหมือนกับเดินเข้าไปในภาพวาดไม่มีผิด  แล้วในช่วงฤดูร้อนนี้กว่าจะมืดก็ราว ๆ สามทุ่มครึ่ง  เราจึงมีเวลาเดินไปตามป่ามากกว่าปกติ 

เราชอบเดินดูต้นไม้ ดอกไม้แปลก ๆ ที่ไม่เคยเห็น  ดอกหญ้าตามป่าหรือตามทุ่งหญ้าในอังกฤษนี่ดูสวยจับใจ  มีผ้าขาว (อนาคาริกะ) คนหนึ่งเห็นว่าเราสนใจต้นไม้  ก็เลยหาคู่มือจำแนกพรรณไม้ในอังกฤษมาให้อ่าน  เป็นงานอดิเรกอีกอย่างที่ทำได้ไม่รู้เบื่อ  (เห็นทีว่าจะสนุกกว่าการนั่งสมาธิก็เป็นได้)