ดูเหมือนจะเป็นธรรมเนียมไปเสียแล้วที่เราจะต้องกล่าวสวัสดีปีใหม่กันในช่วงรอยต่อระหว่างปี ทั้ง ๆ ที่ในความเป็นจริงแล้วไม่มีอะไรที่จะยืนยันได้เลยว่าเป็นปีใหม่อย่างแท้จริง นอกจากการสมมติกันขึ้นว่าวันที่ 1 มกราคมเป็นวันขึ้นปีใหม่เท่านั้น และถึงจะพูดอย่างนี้ได้ก็ยังเห็นอยู่นั่นเองว่า เลข 1และเดือนมกราคมก็เป็นของสมมติอีกเช่นกัน
คนที่ใช้ชีวิตอยู่ในวัดดูจะมีโอกาสได้เห็นเรื่องสมมตินี้ชัดเจนกว่าคนที่อยู่ทางโลก เพราะไม่ว่าจะเป็นวันไหน วิถีชีวิตก็แทบจะไม่แตกต่างกันเลย ไม่มีการเฉลิมฉลอง ไม่มีการแจกของขวัญ และไม่มีการนัดกันมานับ count down อย่างดีก็มีคนมาวัดในช่วงเช้ามากกว่าปกติเท่านั้น
อย่างไรก็ตาม โอกาสเช่นนี้ก็นับเป็นเวลาที่จะได้ตรึกตรองย้อนคิดเกี่ยวกับชีวิตที่ผ่านมา เพราะโดยปกติคนเรามักจะวุ่นวายอยู่กับเรื่องราวเฉพาะหน้า ไม่ค่อยมีเวลาทบทวนว่าเราต้องการอะไรจากชีวิตกันแน่ ระยะเปลี่ยนผ่านของรอบปีใหม่ทำให้เราตระหนักได้ว่า เวลาเปลี่ยนแปลงไปเหมือนสายน้ำ ไม่อาจจะเรียกให้หวนคืนมาได้อีกแล้ว และไม่ว่าจะมีทุกข์หรือมีสุข วันเวลาก็เปลี่ยนแปลงไปไม่ต่างกัน จะช้าหรือเร็ว ขึ้นอยู่กับความรู้สึกของเราต่อช่วงเวลานั้นต่างหาก
เวลาที่เราทำอะไรด้วยความเพลิดเพลิน วันเวลาก็ผันผ่านไปอย่างรวดเร็วโดยไม่ทันรู้ตัว แต่หากเราประสบกับความยุ่งยากใจที่นั่งนับวันนับคืนให้ปัญหานั้นหายไป วันเวลาก็เหมือนจะเชื่องช้าจนแทบจะนับเป็นวินาทีได้ คนที่นั่งสมาธิบ่อย ๆ ย่อมจะตระหนักถึงความสัมพันธ์ระหว่างเวลากับความรู้สึกที่ว่านี้ได้เป็นอย่างดี
สิ่งหนึ่งที่คนมักจะทำกันในช่วงปีใหม่ คือ การนึกทบทวนว่ามีข้อบกพร่องประการใดบ้างที่ต้องการจะปรับปรุงให้ดีขึ้น หรือมีคุณธรรมในเรื่องใดที่ตั้งใจจะปฏิบัติเป็นพิเศษ แม้ว่าโดยส่วนใหญ่แล้วอาจจะทำไม่ได้ตลอดรอดฝั่ง แต่อย่างน้อยก็เป็นเครื่องเตือนใจให้สามารถตั้งสติได้ดีขึ้น
สมัยที่เรียนมหาวิทยาลัย เคยตั้งใจว่าจะไม่พูดถึงคนอื่นในแง่ลบโดยไม่จำเป็น จำไม่ได้เสียแล้วว่าทำได้ตลอดทั้งปีหรือเปล่า แต่เมื่อมองย้อนกลับไปแล้วคิดว่าเป็นเรื่องที่ดี เพราะในปีนั้นได้สำรวมวาจามากกว่าปกติ จะพูดถึงคนอื่นครั้งใดก็มีสติยั้งคิดขึ้นมาได้ หรืออีกปีหนึ่งที่เคยอธิษฐานว่า จะไม่รับอะไรที่เกินกว่าการกระทำของตนเอง เป็นต้นว่า หากไม่ได้ช่วยงานในกิจกรรมใดก็จะไม่เข้าร่วมงานเลี้ยงในกิจกรรมนั้น แม้ว่าจะได้รับเชิญก็ตามที คิดว่าประสบการณ์ที่ได้รับในปีนั้นเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยให้สร้างความยินดีพอใจกับชีวิตที่เป็นอยู่ในรูปแบบพระได้มากขึ้น
เรื่องการบ่มเพาะคุณธรรมนั้น ไม่ต่างจากการเพาะต้นไม้ แรกทีเดียวก็เป็นเพียงเมล็ดขนาดจิ๋ว แต่เมื่อได้รับเหตุปัจจัยอันดีงามจากความชุ่มชื้นและดินฟ้าอากาศที่เอื้ออำนวยแล้ว เมล็ดอันน้อยนิดก็เติบโตขึ้นเป็นไม้ใหญ่ได้ หากเรามุ่งทำความดีโดยคาดหวังผลตอบแทนแล้ว บ่อยครั้งที่จะพบด้วยความประหลาดใจว่าต้นไม้ที่ปลูกไว้โตเร็วกว่าที่คิด และบางคราวก็ออกดอกออกผลโดยไม่ทันรู้สึกตัว
ในคืนวันส่งท้ายปีเก่า ที่วัดป่าจิตวิเวกมีธรรมเนียมให้ญาติโยมมาร่วมนั่งสมาธิและฟังธรรมจนถึงเที่ยงคืน จากนั้นจะมีการแจกกระดาษให้เขียนสิ่งที่ต้องการจะปล่อยวางหรือละทิ้งไปพร้อมกับปีเก่าเพื่อนำไปเผาร่วมกัน หลังจากเดินเวียนรอบพระสถูปครบสามรอบแล้ว ได้ยินมาว่าที่วัดรัตนคีรีมีพิเศษขึ้นไปอีกด้วยการให้เขียนสิ่งที่มุ่งหวังจะให้เกิดขึ้นในปีใหม่ใส่ลงไปในถาดใบใหญ่เพื่อนำไปวางไว้หน้าพระพุทธรูปเป็นการบูชา นับว่าเป็นธรรมเนียมที่เข้ากับวิธีคิดแบบตะวันตกได้อีกอย่างหนึ่ง
ในการปฏิบัติธรรมที่เคยเข้าร่วมในเชียงใหม่ เมื่อสิ้นสุดการปฏิบัติอย่างเคร่งครัด (แต่ไม่เคร่งเครียด) ราวเจ็ดวันแล้ว ท่านอาจารย์ให้ทำคล้าย ๆ กับที่เล่าให้ฟังนี้ แต่แทนที่จะเผากระดาษก็ใส่ลงในตะกร้าใบเล็กที่แขวนไว้กับโคมลอย พอทุกอย่างได้ที่ก็ปล่อยโคมนั้นให้หลุดลอยขึ้นไปบนท้องฟ้าพร้อม ๆ กับข้อเสียต่าง ๆ ที่เราต้องการสละทิ้งด้วย เป็นกิจกรรมที่หลายคนชื่นชอบเป็นพิเศษ
แม้ว่าจะไม่มีโคมให้ลอยไปบนฟ้า และไม่มีพิธีให้ร่วมกันเผากระดาษต่อหน้าพระสถูปเจดีย์ แต่หากได้นึกทบทวนดูว่า มีอะไรที่เราอยากสละหรือปล่อยวางลงไปบ้างในอนาคตที่จะมาถึงนี้ และมีคุณธรรมใดบ้างที่เราต้องการจะสั่งสมให้เพิ่มพูนยิ่ง ๆ ขึ้นไป ก็นับว่าเป็นการกระทำที่เหมาะแก่วาระเช่นนี้เป็นอย่างยิ่ง
มิฉะนั้นแล้ว โอกาสที่เราจะเพลิดเพลินไปกับเรื่องสมมติทั้งหลายจนไม่รู้สึกตัวก็เกิดขึ้นได้มาก ครั้นเมื่อรู้สึกตัวก็อาจพบว่ากำลังแหวกว่ายอยู่ในความทุกข์เสียแล้ว
