ขนฟืนมาใส่ไฟ

 

คนที่อยู่เมืองหนาวย่อมรู้ดีว่าระบบการสร้างความร้อนภายในบ้านเป็นเรื่องจำเป็นอย่างยิ่ง  เท่าที่ได้เห็นในอังกฤษ ส่วนใหญ่จะเป็นระบบการไหลเวียนท่อน้ำร้อนไปตามห้องต่าง ๆ โดยแต่ละห้องจะมีแผงกระจายความร้อนที่มีท่อขดเวียนอยู่ภายในแผงและมีก๊อกหมุนเพื่อควบคุมการไหลของน้ำร้อนดังกล่าว 

 

แน่นอนว่าการไหลเวียนของน้ำร้อนจะต้องมีเครื่องสูบน้ำที่ใช้ระบบไฟฟ้า  และการต้มน้ำให้ร้อนจัดก็ต้องมีระบบแยกอีกต่างหาก  บางบ้านก็ใช้น้ำมันเชื้อเพลิง บางบ้านก็ใช้ก๊าซหุงต้ม  แต่สำหรับที่วัดซึ่งเป็นบ้านขนาดใหญ่มาก ต้องใช้ระบบทำความร้อนด้วยฟืน

 

ฟังแล้วดูจะสมกับที่เป็นวัดป่าในเขตชนบทของอังกฤษ  แต่ถ้าใครมีโอกาสได้เห็นเจ้า boiler หรือเครื่องต้มน้ำขนาดมหึมานั้นแล้วจะรู้ได้ว่าไม่ธรรมดาเลย  ถึงจะใช้ฟืนเป็นเชื้อเพลิงหลัก แต่ก็หาได้เป็นฟืนท่อนเล็กท่อนน้อยที่เที่ยวเก็บได้ตามป่าไม่  เราต้องใช้ฟืนไม้โอ๊คขนาดเท่าขาสองข้างรวมกัน (ขาเดียวยังเล็กเกินไป)  นอกจากนั้นแล้วยังมีระบบควบคุมการทำงานด้วยคอมพิวเตอร์อีกด้วย  หากน้ำร้อนภายในบ้านมีอุณหภูมิลดลง ภายในเครื่องก็จะมีระบบพัดลมเพื่อเร่งความร้อนให้มากขึ้น  หรือมีระบบตัดการทำงานเมื่อได้อุณหภูมิตามที่ต้องการ

 

ในวันที่หนาวจัด ก็จะต้องมีคนมาดูแลติดไฟทั้งเช้าและเย็น  โดยตรวจดูจากมาตรวัดอุณหภูมิของน้ำร้อนภายในท่อว่าอยู่ในระดับที่พอเหมาะหรือไม่  ฟังจากคำอธิบายของเพื่อนที่รับผิดชอบหน้าที่นี้แล้วดูซับซ้อนไม่น้อยเลย

 

ดูจากระบบการทำงานดังที่ว่าแล้ว คงเดาได้ไม่ยากว่าราคาของเครื่องต้มน้ำร้อนที่ว่าก็คงไม่ธรรมดาตามไปด้วย  เพื่อนคนเดิมบอกว่า เครื่องดังกล่าวผลิตในประเทศออสเตรเลียและมีมูลค่าถึง 40,000 กว่าปอนด์ (ราวสามล้านบาท)  แต่ก็ถือเป็นการลงทุนที่คุ้มค่า เพราะช่วยให้ประหยัดค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับระบบทำความร้อนได้ในราวปีละห้าพันปอนด์  แถมรัฐบาลยังช่วยออกเงินให้อีก 10,000 ปอนด์ด้วย เพราะถือว่าเป็นโครงการประหยัดพลังงานเพื่อสิ่งแวดล้อม  คำนวณคร่าว ๆ แล้ว ภายในระยะเวลาหกปีก็อยู่ในภาวะคุ้มทุน  (แต่ไม่ได้ถามต่อว่า ถ้าเกิดเครื่องที่ว่านี้เสียขึ้นมา  จะยังถือว่าคุ้มทุนอีกหรือไม่)

 

เมื่อเป็นฉะนี้แล้ว  งานหลักของบรรดาพระเณรและผ้าขาวในช่วงสามสี่เดือนก่อนฤดูหนาวคือ การตัดฟืน  ผ้าขาวคนหนึ่งเป็นผู้ชำนาญการเรื่องเลื่อยไฟฟ้า จึงต้องรับหน้าที่ตัดฟืนที่กองสูงเท่ากับภูเขาขนาดย่อม ๆ ให้เป็นท่อน  คนที่แข็งแรงหน่อยก็ทำหน้าผ่าฟืน  ส่วนที่เหลือก็ช่วยกันขนไปเรียงไว้ในโรงเก็บ  ฟังดูหน้าที่แล้วไม่ต้องสงสัยเลยว่า คนตัวเล็ก ๆ จะถูกมอบหมายให้ทำหน้าที่อะไร

 

ถึงแม้ว่าที่วัดจะมีป่าผืนใหญ่ที่มีต้นเชสต์นัตซึ่งเป็นไม้โตเร็วทำนองเดียวกับต้นยูคาลิปตัสขึ้นเต็มไปหมด แต่ก็ต้องมีการวางแผนจัดการให้ดี จึงจะสามารถตอบสนองกับความจำเป็นเรื่องฟืนภายในวัดได้  เหตุที่ต้องวางแผนล่วงหน้า เพราะกว่าต้นเชสต์นัสที่ตัดจะแห้งสนิทจนใช้การได้ ก็ต้องใช้เวลากองทิ้งไว้กว่าสองปี  อย่างที่เป็นอยู่ในปีนี้เกิดข้อผิดพลาดขึ้นมา ทำให้ต้องสั่งซื้อฟืนเพิ่มถึงสองคันรถสิบล้อ หมดเงินไปราว 800 ปอนด์ แต่คาดว่าอีกสองสามปีข้างหน้าจะไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายเรื่องนี้อีก   

หลายคนอาจสงสัยว่าทำไมถึงต้องระบุตัวเลขในแต่ละรายการด้วย  ส่วนหนึ่งเป็นเพราะต้องการบันทึกเก็บเอาไว้ว่า การบริหารวัดป่าในอังกฤษจะต้องเสียค่าใช้จ่ายอย่างไรบ้าง  แต่อีกส่วนหนึ่งเป็นด้วยความตกใจในตัวเลขที่ได้ยินได้ฟังมา  หากเอามาตรฐานของวัดป่าขนาดเล็กในเมืองไทยเป็นตัวตั้ง  แต่ละปีแทบจะไม่มีค่าใช้จ่ายเกิดขึ้น เว้นแต่จะมีการก่อสร้างกุฏิหรือศาลาซึ่งถือเป็นกรณีพิเศษ ปริมาณค่าใช้จ่ายในแต่ละเดือนของวัดในอังกฤษสามารถใช้ในวัดเล็ก ๆ ที่เคยอยู่ได้มากกว่าสิบปี  เมื่อเห็นอย่างนี้แล้วก็อดนึกไม่ได้ว่า  พระในเมืองไทยยังมีวาสนาดีกว่าพระในอังกฤษเยอะ 

ในบรรดาระบบทำความร้อนทั้งหมดที่ได้เห็นมา  ที่ประทับใจที่สุดคงจะเป็นเตาผิงแบบโบราณในกระท่อมที่มีอายุกว่าสี่ร้อยปี  เตาแบบที่ว่านี้ต้องสร้างควบคู่กับปล่องไฟที่สูงลิ่วขึ้นไปเหนือหลังคา  มีคนเล่าให้ฟังว่าสมัยก่อนมีตะขอแขวนลงมาจากปล่องไฟ ใช้แขวนหม้อเพื่อปรุงอาหารได้   

นึกภาพคนอังกฤษเมื่อหลายร้อยปีก่อน ชีวิตในหน้าหนาวคงลำเค็ญไม่ใช่น้อย  ความยากลำบากในชีวิตนี้เองที่เป็นแรงผลักดันเกิดความอุตสาหะที่จะเอาชนะธรรมชาติ  ส่งผลให้เกิดความก้าวหน้าทาง ‘อุตสาหกรรม’ ดังที่เราเห็นกันอยู่