The Countryside of Chithurst

Reflections of Buddhist monastic life in England

อิสรภาพภายในกรอบ

Posted by phrajew บน มกราคม 19, 2007

 

อุปนิสัยอย่างหนึ่งที่คิดว่าเหมาะสมกับการบวชเป็นพระอย่างยิ่ง คือ การไม่มีวินัยในตัวเอง  เพราะแต่ไหนแต่ไรมา ล้วนแต่ต้องอาศัยการบีบบังคับจากสถานการณ์ จึงจะทำงานให้สำเร็จลุล่วงไปได้  และไม่ค่อยมีความสามารถในการบังคับตัวเองให้ทำในสิ่งที่ควรจะทำได้มากนัก  สภาวะของการงานที่คั่งค้างจึงดูเป็นเรื่องปกติของชีวิตจนนึกไม่ออกว่ามีช่วงไหนบ้างที่สามารถชำระสะสางงานให้เสร็จล่วงหน้า

 

นิสัยเช่นนี้จึงเหมาะกับการมีกรอบบังคับ  และต้องอาศัยสภาพแวดล้อมภายนอกที่เอื้ออำนวยต่อการฝืนใจตนเองให้ดำเนินชีวิตไปบนเส้นทางที่ถูกต้องดีงาม  วิถีชีวิตพระนั้นมีอะไรหลายอย่างที่ไม่อาจทำตามใจตัวเองได้  เป็นต้นว่า คงไม่มีใครอยากตื่นขึ้นมาแต่เช้ามืดทุกวันเพื่อสวดมนต์นั่งสมาธิ  ถ้าเลือกได้ใคร ๆ ก็คงอยากจะนอนต่อให้สบายมากกว่า  หรือโดยปกติ คนทั่วไปก็ต้องเลือกอาหารตามใจชอบ และคงไม่มีใครพอใจกับการไร้สิทธิที่จะเลือก เป็นต้น 

หลายคนอาจจะมองว่ากรอบและข้อจำกัดทำให้ชีวิตขาดอิสระ  แต่ตนเองกลับเห็นตรงกันข้าม เพราะรู้สึกสบายที่จะใช้ชีวิตอยู่ภายในกรอบมากกว่า โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในกรณีที่วางใจได้ว่ากรอบแห่งพระวินัยที่มีอยู่นี้เป็นไปเพื่อความถูกต้องดีงาม  การไม่มีสิทธิที่จะเลือกก็กลายเป็นว่า ไม่ต้องเสียเวลาวุ่นวายกับการคิดเปรียบเทียบว่าอันไหนจะดีกว่ากัน  ทำให้ชีวิตสะดวกและง่ายดายกว่ากันมากนัก

 

คนจำนวนมากไม่เคยสังเกตเห็นว่า ในแต่ละวัน มีเรื่องราวต้องตัดสินใจมากน้อยเพียงใด  เพียงแต่จะเลือกเสื้อผ้าให้เหมาะสมกับแต่ละวัน ก็เป็นเรื่องใหญ่สำหรับใครหลายคน  ไม่นับเรื่องอื่น ๆ ที่อาจจะต้องคิดว่า จะเดินทางด้วยวิธีไหนถึงจะดีที่สุด  ถ้าขับรถไปจะไปทางไหนดีและจะหาที่จอดรถได้ตรงไหนบ้าง  เมื่อถึงเวลาอาหารในแต่ละมื้อก็ต้องคิดและตัดสินใจว่า จะไปที่ไหนและจะกินอะไรดี  ทั้งหมดนี้ยังไม่รวมเกี่ยวกับการทำงาน และความสัมพันธ์กับคนรอบข้างที่มีเรื่องจุกจิกให้ตัดสินใจอีกมาก

 

ปัญหาของคนที่มีทางเลือกนั้นอยู่ที่ว่า ทำอย่างไรจะเลือกให้ดีที่สุด  ยิ่งมีทางให้เลือกมากก็ดูเหมือนจะมีอิสระในการเลือกมากเท่านั้น  อิสรภาพเช่นนี้บางทีก็เป็นเพียงภาพลวงตาเท่านั้นเอง  เพราะเมื่อพิจารณาให้ลึกซึ้งแล้ว ไม่ว่าจะเลือกทางไหนก็ไม่ได้แตกต่างกันมากมายนัก  และไม่ได้มีสาระสำคัญในการเลือกสักเท่าไร 

 

คนรู้จักบางคนพิถีพิถันกับการเลือกซื้อโทรศัพท์มือถือ ดูแล้วดูอีก และหาข้อมูลมากมายเพื่อประกอบการตัดสินใจ  แต่ท้ายที่สุดแล้วก็ได้โทรศัพท์รุ่นล่าสุดที่มีอะไรหลายอย่างที่ยังนึกไม่ออกว่า จะมีความจำเป็นต้องใช้ในตอนไหนบ้าง  หรือบางคนเลือกซื้อคอมพิวเตอร์เครื่องใหม่  ก็ต้องเปรียบเทียบข้อมูลของรุ่นและยี่ห้อต่าง ๆ ที่มีให้เลือกมากมายจนแทบไม่มีขอบขีดจำกัด แต่เมื่อซื้อมาแล้วก็ใช้งานไม่ต่างอะไรกับเครื่องพิมพ์ดีดสักเท่าไหร่ 

น้อยคนนักที่จะตั้งคำถามกับตนเองว่า แท้จริงแล้ว ตัวเลือกเหล่านี้ส่งผลต่อคุณภาพในการใช้ชีวิตมากน้อยเพียงใด  หลายครั้งที่เลือกไปแล้วก็ยังอดรู้สึกลึก ๆ ในใจไม่ได้ว่า อาจจะมีตัวเลือกที่ดีกว่านี้อยู่ที่ไหนสักแห่ง ไม่ว่าจะเป็นวัตถุสิ่งของต่าง ๆ อุปกรณ์เครื่องใช้ สัตว์เลี้ยง การพักผ่อนหย่อนใจ การเรียนการทำงาน หรือ แม้กระทั่งในเรื่องของคู่ครอง  ความพึงพอใจในการได้เลือกจึงไม่มีวันสิ้นสุดในตัวเอง 

การมีจุดมุ่งหมายของชีวิตและมีกรอบคิดที่ชัดเจนทำให้ชีวิตเรียบง่ายขึ้น  การมีอิสรภาพโดยไร้ขอบเขตนั้นดูเหมือนจะดี  เพราะคนเราย่อมเลือกเอาแต่สิ่งที่ดีให้กับตัวเองเสมอ  แต่ในระยะยาวแล้วมักจะกลายเป็นท่าดีทีเหลวเสียมากกว่า  มนุษย์ปุถุชนที่ยังมีกิเลสตัณหาถือได้ว่ายังไม่สามารถพึ่งพิงตัวเองได้อย่างแท้จริง  การตัดสินใจแต่ละครั้งจึงมักจะเป็นไปด้วยความชอบความชังส่วนตัว มากกว่าจะเป็นการใช้ปัญญาไตร่ตรองให้รอบคอบ  ทำให้การเลือกของคนส่วนใหญ่มักจะตามมาด้วยปัญหายุ่งยากกว่าที่คิดเอาไว้

 

อิสรภาพที่แท้จริงจึงเป็นเรื่องที่พ้นไปจากโลกทางกายภาพ  การอยู่ภายใต้กรอบจำกัดต่าง ๆ หรือได้รับความยากลำบากทางกาย แต่สามารถทำใจให้เป็นสุขได้ โดยไม่ขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมภายนอกมากนัก ถือเป็นอิสรภาพทางใจที่เกิดจากปัญญา  และต้องอาศัยการฝึกหัดขัดเกลาตัวเองไม่น้อย จึงจะสามารถเข้าถึงอิสรภาพดังที่ว่านี้ได้ 

ต่อให้ความจริงจะเป็นไปดังที่ว่านี้ ก็ยังเชื่อว่า มีน้อยคนที่จะชอบการอยู่ภายใต้กรอบจำกัด  ความขัดแย้งภายในใจของมนุษย์จึงเป็นเรื่องราวที่ไม่สิ้นสุดอยู่นั่นเอง

มีการตอบกลับหนึ่งครั้ง to “อิสรภาพภายในกรอบ”

  1. อาธร นวทิพย์สกุล said

    สุดท้าย”การทำงานของจิตเบื้องหลัง”ก็ฉุดผมให้มาพบครูบาจิ๋วในที่สุด (ต้องขอขอบคุณ ความบังเอิญเล็กน้อยจาก http://thaibaht.wordpress.com/2006/12/29/%e0%b8%9a%e0%b8%b8%e0%b8%84%e0%b8%84%e0%b8%a5%e0%b9%81%e0%b8%ab%e0%b9%88%e0%b8%87%e0%b8%9b%e0%b8%b5/)

    ประเด็นของอิสรภาพ ผมเห็นเช่นเดียวกันกับครูบาครับ และอาจเชื่อตามปรัชญาเอ็กซิสต์ ทีว่า “มนุษย์ถูกสาปให้มีเสรีภาพ” และตอกย้ำกับหนังอย่าง Matrix ที่ว่า “ปัญหาคือการตัดสินใจ”
    จากสองอย่างนี้โดยส่วนตัวผมแล้ว พบว่า การดำรงชีวิตอย่างเป็นสุขนั้น หลายครั้ง ผมอยากทำการ”โอนถ่ายชีวิต” ให้ใครสักคนมีอำนาจสั่งการตัวผมแทนความคิดของผมเอง(สืบเนื่องมาจาก ภาวะสติ สมาธิ ปัญญาตกต่ำอย่างแรง) แล้วสุดท้ายผมก็พบว่า ผมแค่ต้องการหลีกหนี”ความรับผิดชอบ” (ซึ่งเป็นผลพวงตามมาจากการตัดสินใจในเสรีภาพที่ได้รับนั่นเอง)
    ผมมองผู้คนรอบตัวแล้วพบทางแก้ “เสรีภาพกับการตัดสินใจ” เช่น พยายามทำให้ทุกอย่างเป็นกิจวัตร วางแผนทุกเรื่องอย่างรอบคอบ หลีกเลี่ยงภาวะผิดปกติทุกอย่าง
    ผมเห็นด้วยอย่างยิ่งกับข้อความที่ว่า “โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในกรณีที่วางใจได้ว่ากรอบแห่งพระวินัยที่มีอยู่นี้เป็นไปเพื่อความถูกต้องดีงาม ”
    นั่นคือ การจัดการกับเสรีภาพนั้น คือการ”จำกัดเสรีภาพ” ให้อยู่ในกรอบใดกรอบหนึ่ง ถ้าหากดีงาม ก็จะทำให้บุคคลนั้นเป็นสุข และหากกรอบที่ว่ามีผู้สนใจเอาไปยึดถือต่อไป กรอบที่ว่า ก็จะทำให้สังคมเป็นสุข
    ผมขอทิ้งท้ายกับตัวผมเองว่า “ชีวิตที่ว่าด้วยกรอบ จะทำให้รู้สึกถึงความเย้ายวนที่ขอบ หรือนอกกรอบได้ไหม”

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: